دلايل شكست قيام زيد هرچه بود ، « 1 » شكى نيست كه عباسيان از اين شكست بهره بردند . حركت زيد بن على بسيارى از ياران و مؤيدان را گرد آورده بود كه عباسيان آرزو داشتند اين افراد به دعوتشان بپيوندند . قيام يحيى بن زيد يحيى بن زيد به خون‌خواهى پدرش از امويان قيام كرد . او چون بىوفايى مردم كوفه را در يارى پدرش ديده بود ، مركز قيام خود را خراسان قرار داد . بديهى است كه عباسيان از برپايى اين حركت علوى جديد در خراسان راضى نبودند ؛ چرا كه خراسان ميدان تاخت‌و تاز دعوت عباسى بود ، و بدون شك هنگامى كه امويان قيام يحيى را در سال 125 ق سركوب كردند ، عباسيان نفس راحتى كشيدند . « 2 » درحقيقت ، دعوت عباسى عامل شكست قيام يحيى بن زيد نبود ، هرچند عباسيان از قيام او راضى نبودند ؛ زيرا خراسان را براى گسترش دعوت خود خالى از رقيب مىخواستند . به نظر ما عامل اصلى شكست حركت يحيى تمايل او به استفاده از اهل حكميت ، كه فرقه‌اى از خوارج هستند ، در نبرد با دولت اموى بود . شيعيان از اين‌كه مشاهده مىكردند يحيى به قومى متمايل شده كه از على بن ابى طالب عليه السّلام و اهل بيتش بيزارى مىجويند ، اظهار شگفتى و ناباورى كردند . « 3 »

--> - كوفه شمارش كردند و پانزده هزار دينار در آن يافتند ( ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 96 ) در جريان قيام هم بيشتر از 218 مرد به زيد ملحق نشدند ( اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 137 ) ( 1 ) . سيد يو ، شرق‌شناس مىنويسد : سبب شكست زيد تفرقه داخلى شيعيان بود . ( تاريخ العرب العام ، ص 146 ) اما برخى مورّخان سبب شكست را پيوستگى زيد به و اصل بن عطا ، پيشواى معتزله مىدانند . و اصل معتقد به اشتباه امام على بن ابى طالب ، جدّ زيد در جنگ با ناكثان و قاسطان بود . هم‌چنين زيد قدر را به گونه‌اى تفسير مىكرد كه با ديدگاه‌هاى اهل بيت تفاوت داشت . علاوه بر اين ، بعضى مورّخان شكست زيد را به اعتراف او به درستى خلافت ابو بكر و عمر بن خطاب نسبت مىدهند كه با نظر غالب شيعيان موافق نبود و همين سبب شد كه بسيارى از شيعيان ديدگاه‌هاى زيد را رد كنند كه در تاريخ به رافضه مشهور شدند . ( بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 25 / شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 252 ) اين‌ها ديدگاه مؤلف است . براى آگاهى بيشتر در مورد عقايد زيد ر . ك : سيد عبد الرزاق موسوى مقدم نجفى ، زيد الشهيد . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 8 ، ص 300 - 301 . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 113 .